Programma Symposium Hofhorige erven digitaal op 15 februari 2018

Uitverkocht!

Programma en Inschrijven

Het hofstelsel en de horigheid zijn in Twente tot het begin van de 19e eeuw van grote historische betekenis. Ze vormden de fundering voor de feodale samenleving.

Tijdens het symposium komt een interactieve website online met informatie over de 400 Twentse hofhorige erven vanaf de late middeleeuwen tot de opheffing van de horigheid in het begin van de 19e eeuw.

De erven en percelen zijn ook cartografisch gereconstrueerd op het kadaster van 1832, huidige kaarten, luchtfoto’s en Google Streetview.

Hiermee ontstaat een fascinerend beeld van de erven en het omringende landschap door de eeuwen heen.

Door historische informatie zichtbaar te maken in een geografisch informatiesysteem (GIS) ontstaan nieuwe mogelijkheden voor lokaal en regionaal historisch onderzoek. De gerenommeerde sprekers geven daarvan een veelzijdig beeld.

                                                         Grondgebruik van een hofhorig erf op de kadastrale kaart

Locatie

Museum TwentseWelle, Het Rozendaal 11, 7523 XG Enschede, tel. 053 201 2099

Inschrijven

Op dit moment is het maximum  aantal deelnemers bereikt. U kunt zich aanmelden op de wachtlijst, zodra we meer weten krijgt u bericht. Maar de kans is erg klein, het gaat alleen nog om gevallen waarin mensen zich alsnog afmelden.

Als u hier klikt komt u op de wachtlijstpagina.

De kosten voor deelname zijn €27,50 per persoon inclusief koffie, thee en krentenwegge bij ontvangst, lunch en toegang tot het museum. Voor studenten geldt een gereduceerd tarief van €14,50. U ontvangt een bevestigingsmail. Bij grote drukte is de volgorde van betaling bepalend.

Programma

(klik hier voor de download en printversie)

10.00 uur

Ontvangst met koffie of thee en krentenwegge.

 

10.30 uur

Welkom en inleiding op het dagprogramma door dagvoorzitter prof. dr ir Theo Spek (Kenniscentrum  Landschap, Rijksuniversiteit Groningen).

 

10.45 uur

Prof. dr Hans Mol (projectleider HISGIS bij de Fryske Akademy, Rijksuniversiteit Leiden): Hofstelsel en horigheid in middeleeuws Nederland. Pleidooi voor een nieuwe vergelijkende studie van domaniale machtsstructuren met hulp van GIS (geografische informatieystemen).

 

11.30 uur

Henk Woolderink (onderzoeker Twentse boerderijgeschiedenis): Een andere blik op de Twentse horigheid.

 

12.15 uur

Lunchpauze, mogelijkheid tot bezichtiging van MuseumTwentseWelle.

 

13.30 uur

Dr Jan Hartmann en Thomas Vermaut (GIS-specialisten bij de Fryske Akademy): De Twentse horigheid als digitaal kaartenproject. Presentatie van HISGIS.

 

14.15 uur

Drs Huub Scholte Lubberink (senior projectleider archeologie bij RAAP Oost-Nederland): ‘Onder die rechte salstede’. Hoven en hofhorige erven in Twente vanuit archeologisch perspectief.

 

15.00 uur

Luc Jehee (adviseur water en gebiedsontwikkeling Provincie Overijssel): Boerenwaterbeheer; eeuwenoud maar kansrijk voor de toekomst!

 

15.45 uur

Afsluiting door dagvoorzitter Theo Spek.

 

16.00 uur

Borrel (facultatief, op eigen kosten) in Gastrobar bij Rozendaal

 

Symposium Hofhorige Erven Digitaal: sprekers bekend

Online cartografische informatie

Het hofstelsel en de horigheid zijn in Twente tot het begin van de 19e eeuw van grote betekenis.

Kaarten met informatie over de Twentse hofhorige erven vanaf de 15e eeuw tot de opheffing begin 19e eeuw komen online tijdens het symposium: 15 februari 2018 in Museum Twentse Welle te Enschede.

De percelen zijn cartografisch gereconstrueerd op het kadaster van 1832, huidige kaarten, luchtfoto’s en Google Streetview. Hiermee ontstaat een fascinerend beeld van de erven en het omringende landschap door de eeuwen heen. Lokaal en regionaal historisch onderzoek naar horigheid en hofhorige erven krijgt nieuwe impulsen.

Het symposium is een samenwerking van Fryske Akademy, Stichting Kadastrale Atlas Overijssel en Oudheidkamer Twente.

 

Sprekers voor het symposium zijn:

Prof. dr ir Theo Spek (Kenniscentrum Landschap, Rijksuniversiteit Groningen).

Dagvoorzitter

 

 

 

Prof. dr Hans Mol (projectleider HISGIS bij de Fryske Akademy, Rijksuniversiteit Leiden)

Hofstelsel en horigheid in middeleeuws Nederland. Pleidooi voor een nieuwe vergelijkende studie van domaniale machtsstructuren met hulp van GIS (geografische informatieystemen).

 

 

Henk Woolderink (onderzoeker Twentse boerderijgeschiedenis)

Een andere blik op de Twentse horigheid.

 

 

 

Dr Jan Hartmann (Uuniversiteit van Amsterdam, gastonderzoeker Fryske Akademy)

De Twentse horigheid als digitaal kaartenproject.

 

 

Thomas Vermaut (GIS-specialist bij de Fryske Akademy)

Presentatie van HISGIS.

 

 

 

Drs Huub Scholte Lubberink (senior projectleider archeologie bij RAAP Oost-Nederland)

‘Onder die rechte salstede’. Hoven en hofhorige erven in Twente vanuit archeologisch perspectief.

 

 

Luc Jehee (adviseur water en gebiedsontwikkeling Provincie Overijssel)

Boerenwaterbeheer; eeuwenoud maar kansrijk voor de toekomst!

 

 

 

Kortom: een keur aan sprekers, een online-presentatie, mooie locatie, een dag die u niet mag missen. 15 februari 2018.

Half januari wordt het definitieve programma hier bekendgemaakt; dan kunt u ook inschrijven.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Symposium hofhorige erven Digitaal op 15 februari 2018

Symposium hofhorige erven digitaal op 15 februari 2018.

Wat zou het mooi zijn om ligging, eigendom, veldnamen en andere historische gegevens over Twentse hofhorige erven online op de modernste digitale kaarten te kunnen bekijken. Om uw postcode of een boerderijnaam in te tikken en letterlijk zicht te krijgen op uw woonomgeving in het verleden. Om eenvoudig een historische fietstocht uit te zetten.

Bij de opheffing van de hofhorigheid in de eerste decennia van de 19e eeuw verkoopt de rijksoverheid 400 Twentse hofhorige erven.

Fryske Akademy, Stichting Kadastrale Atlas en Oudheidkamer Twente hebben de verkoopinformatie digitaal gekoppeld aan het kadaster van 1832 en 2017, aan oudere en jongere domaniale, topografische en geologische kaarten, aan luchtfoto’s en Google Streetview. Hiermee ontstaat een fascinerend beeld van de erven en het omringende landschap door de eeuwen heen.

Deze kaarten komen online tijdens een symposium op 15 februari 2018 in Museum Twentse Welle te Enschede. Met een demonstratie van het gebruik, met voorbeelden van toepassingen in de praktijk en inleidingen over de geschiedenis van de hofhorigheid in Twente.

Een niet te missen dag voor heemkundigen, onderzoekers en liefhebbers van boerderij- en landschapsgeschiedenis.

 

Lezing over de geschiedenis van de Schipbeek

Dinsdagavond 24 oktober 2017 om 20:00

Benny Brummelhuis heeft naar aanleiding van een afbeelding van de sluis in Markvelde een studie gemaakt over de Schipbeek. De lezing zal gaan over beek zelf, de watermolens komen niet aan de orde.

 

Uit het door onze vereniging uitgegeven fotoboek “Tubantia” van Mr.G.J. ter Kuile sr.

Programma

De inleiding zal bestaan uit een kleine algemene uitleg over de Schipbeek.

Daarna volgt er een kort gedeelte over de ontstaansgeschiedenis van de Buurserbeek / Schipbeek. Hiervan zijn een aantal prachtige kaarten en oude foto’s opgenomen in een PowerPoint presentatie. Op één van de kaarten is zelfs de Spaanse schans bij Goor afgebeeld.

Benny neemt ons meerdere keren mee terug in de tijd.

De tijdreis langs de Schipbeek begint bij de Oortjessluis en deze eindigt bij het Westerflier in de voormalige gemeente Diepenheim.

Als voorbeeld: de Oortjessluis wordt van het begin tot het einde behandeld, voordat het volgende gedeelte op gelijke wijze wordt besproken.

In de gemeente Haaksbergen wordt er aandacht geschonken aan de voormalige sluizen bij de Oostendorper watermolen.

De molen zelf wordt niet besproken, wel de watergangen bij de molen.

Daarna wordt de Schipbeek in de voormalige gemeenten Neede en Diepenheim onder de loep genomen.

Hier komen de sluizen met het omloopkanaal, de omvloed, enkele voorden en vonders voorbij.

Verder komt de omgeving van de Markveldse watermolen uitgebreid aanbod en de Nieuwe Sluis.

In de voormalige gemeente Neede staan we ook even stil bij een gedeelte van de marke Lochuizen.

Dit betreft alleen het gedeelte gelegen aan de noordkant van de Schipbeek.

In de lezing komt de werkverschaffing regelmatig aanbod, alsmede de barakken waarin de polderjongens waren gehuisvest.

Verder zullen er enkele bruggen de revue passeren, en een brug die helemaal geen brug bleek te zijn.

De lezing wordt gehouden op dinsdagavond 24 oktober 2017 om 20:00 uur in het OKThuis, Stroinksbleekweg 12b, 7523 ZL Enschede.

De toegang (inclusief koffie of thee) voor leden is gratis. Voor niet leden bedraagt de toegangsprijs 5 euro, contant te voldoen. Koffie of thee is gratis.

Aanmelden is niet nodig.

Excursie hofhorige Erven

Excursie op zaterdag 21 oktober 2017

Begin 19e eeuw kwam een einde aan het middeleeuwse instituut van de hofhorigheid op 400 Twentse boerderijen. Toen werden de boerderijen en bijbehorende gronden aan nieuwe eigenaren verkocht, vaak de bestaande bewoners.

Deze excursie biedt de gelegenheid een bezoek te brengen aan een viertal (voormalige) hofhorige boerderijen. Een unieke kans kennis te maken met deze eeuwenoude boerderijen en hun huidige gebruik.

Excursieleiding: Henk Woolderink

Deelnameprijs: 20 euro per persoon, inclusief lunch. Autovervoer op eigen gelegenheid. Start P+R Station Borne.

Aanmelden

Aanmelden is niet meer mogelijk

Uw deelname wordt definitief door het bedrag van 20 euro over te maken op bankrekening NL 41 RABO 0129 5763 79 ten name van Vereniging Oudheidkamer Twente onder vermelding van “excursie horigheid”.

Programma

9.45 uur Vertrek vanaf P&R bij Station NS Borne, alwaar we gaan carpoolen.

Voor de andere auto’s is voldoende en gratis parkeermogelijkheid.

10.00 uur Bezoek aan de Hof te Borne. Er wordt een inleiding gehouden over het Hofrecht van Twente en de functie van de hof. Mogelijk kunnen we de originele kaart van de Hof Borne uit 1778 bekijken.

Daarna volgt een korte wandeling door Oud Borne en een toelichting op het verband tussen de Hof, het bodegoed Morselt, de borg, de kerk en het dorp Borne.

11.50 uur Vertrek naar erve de Zeilker te Zenderen. Dit is één van de boerderijen die hofhorig was in de Hof te Borne. Daar is gelegenheid om koffie en broodjes te nuttigen. Ook worden facetten van de horigheid belicht. Thans is het erve mooi gerestaureerd en is er een B&B gevestigd.

13.50 uur Vertrek naar Scholte Oosterhof te Wiene, voormaals hofhorig onder de Hof te Goor. Ook daar is de originele kaart van het erve uit 1778 aanwezig en worden weer andere facetten van de horigheid verteld. De twee zoons van het erve gebruiken het erve thans de één voor een melkveebedrijf (circa 140 koeien) en de andere voor een computerwinkel.

15.20 uur Vertrek naar bodegoed Woolderink te Rectum, voormaals hofhorig onder de Hof te Delden. Het huis dateert uit 1798 en er zal een toelichting worden gegeven over de bouw van boerderijen zoals dat bij de Domeinen gebruikelijk was. Het erve is thans in gebruik als vleeskoeienbedrijf.

17.00 uur Einde excursie en terug naar P&R Borne. Facultatief is er gelegenheid om voor eigen rekening een pannenkoek te eten bij restaurant Luttik Hulscher in Zenderen.

Cursus Twenthe in de late Middeleeuwen

Op vier zaterdagochtenden 28 oktober, 4, 11 en 25 november 2017 (van 10:00 uur tot 12:00 uur).

De cursus wordt gegeven in ons verenigingscentrum het OKThuis, Stroinksbleekweg 12B, 7523 ZL ENSCHEDE.

Cursusleiding: dr. Gerard Seyger

Kosten: € 50,00 (prijs voor leden). Niet-leden zijn van harte welkom. Voor hen bedraagt het cursusgeld € 65,00. Niet-leden wordt een eenmalig proeflidmaatschap van € 15 aangeboden!

Programma:

Cursusdag I – zaterdag 28 oktober 2017:

Inleiding, jaarmarktrecht, stadsrecht van Oldenzaal (1218) en handelsverdragen

Cursusdag II – zaterdag 4 november 2017:

Duitse Hanze – 400 jaar geschiedenis – Twenthe verpand aan graaf van Gelre, Toversichtbrieven en de noodzaak van toversicht voor de handel

Cursusdag III – zaterdag 11 november 2017:

Emigratie uit Twenthe – immigratie in Lübeck, Stralsund, etc. – netwerken binnen netwerken

 Cursusdag IV – zaterdag 25 november 2017:

Individuele Hanzehandelaren uit Twenthe – Vrede van Utrecht (1474) – eventueel een door cursisten ingediend onderwerp!

Aanmelden

Aanmelden is niet meer mogelijk.

Uw deelname wordt definitief door het respectievelijke bedrag over te maken op bankrekening NL 41 RABO 0129 5763 79 ten name van Vereniging Oudheidkamer Twente onder vermelding van “cursus G. Seyger.

Cursusprijs

De cursusprijs is inclusief koffie of thee (+ Twents koekje) en een handout op basis van het laatste, uitverkochte, boek (bestaande uit drie delen) van Gerard Seyger “Twenthe (1200 – 1500) en de Duitse Hanze – netwerken binnen netwerken” uitgegeven door Uitgeverij Twentse Media.

Na betaling van het cursusgeld ontvangt u vooraf een handout zodat, indien gewenst, een interactie met de cursusleider mogelijk is.

Tevens zijn tijdens de cursus van het door Gerard Seyger geschreven boek “Oudheid van Twenthe” nog enkele exemplaren tegen een sterk gereduceerde prijs beschikbaar.

Twenthe in de late middeleeuwen

In de late Middeleeuwen (1200-1500) begint de boeiende geschiedenis van Twenthe in verdragen, rekeningen en oorkonden schriftelijk “grijpbaar” te worden. Twenthe is in die bloeiperiode onderdeel van het Oversticht (het latere Overijssel), dat door de bisschop van Utrecht vanaf 1215 als landsheer bestuurd wordt.

Vanaf de dertiende eeuw ontstaan in Twenthe de steden, die welvaart aan hun burgers brengen. Vooral door de toenemende handel verruimt hun handelshorizon enorm. Oldenzaal vervult met jaarmarktrechten uit 1049 (en met een nog veel ouder kapittel) een natuurlijke voortrekkersrol. De plaats verwerft reeds in 1218 van een neef (Otto II) van keizer Frederik II, stadsrecht. Delden, Goor, Enschede, Rijssen, Ootmarsum en Almelo (hier in willekeurige volgorde genoemd) verwerven daarna ook stadsrecht.

Ondernemende mannen uit Twenthe emigreren van de dertiende eeuw in steeds groteren getale naar snel groeiende handelssteden als Kampen, Deventer en Zwolle, en daarbij vooral ook naar Oostzeesteden als Stralsund en Lübeck, de “hoofdstad”van de Duitse Hanze en naar alle “kantoren” van de Duitse Hanze: Novgorod (Rusland), Bergen (Noorwegen), Londen (Engeland) en Brugge (België). Overal bouwen Hanzehandelaren uit Twenthe aan hun netwerken.

Vanuit de thuisbasis Twenthe wordt met de ontstane netwerken handel gedreven, maar steeds ook meer met de netwerken onderling.

De rijkdom van Twenthe bestond in de late middeleeuwen grotendeels uit koren, vooral rogge, met daarnaast linnen en hout. Met het koren werd bij een snel groeiende bevolking in Noord-west Europa veel geld verdiend. Met dat verdiende geld werd daarna veelal in laken gehandeld, een duur handelsproduct in de late middeleeuwen, waarmee nog meer verdiend kon worden.

In 1474 ondertekent de Twentse stad Oldenzaal de zogenaamde Vrede van Utrecht, een van de twee belangrijkste verdragen van de Duitse Hanze überhaupt. Steden die belang genoeg hadden in de handel op (en via) Engeland, werden door de Duitse Hanze aangespoord die Vrede te ondertekenen. Dat verdrag betrof feitelijk een vrede van de Duitse Hanze met zowel de koning van Engeland als met de Hollandse steden in opkomst.